Afta na języku – mała rana, duży ból

Afta na języku to niewielka, ale niezwykle dokuczliwe nadżerka w obrębie jamy ustnej, która potrafi skutecznie uprzykrzyć codzienne funkcjonowanie. Jedzenie, picie, a nawet mówienie stają się bolesnym wyzwaniem, a kto raz zmagał się z nawracającymi aftami w jamie ustnej, doskonale wie, jak uciążliwe potrafią być. Skąd się biorą te bolesne owrzodzenia na języku i czy istnieje skuteczny sposób, by się ich pozbyć raz na zawsze? W tym artykule znajdziesz odpowiedzi na te pytania oraz praktyczne sposoby na złagodzenie bólu i przyspieszony proces gojenia.

Czym jest afta na języku? Jak rozpoznać afty?

Afty to niewielkie, ale niezwykle uciążliwe owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej. Afty powstają najczęściej na języku, wewnętrznej stronie policzków, dziąsłach lub podniebieniu, powodując dyskomfort. Małe afty mają postać białych lub żółtawych nadżerek otoczonych czerwoną obwódką, a ich obecność potrafi utrudniać jedzenie, picie czy mówienie. Choć pojedyncze afty zwykle goją się samoistnie w ciągu kilku dni, u niektórych osób zmiany te mają charakter przewlekły i pojawiają się regularnie, co może wskazywać na osłabienie odporności, niedobory witamin lub inne problemy zdrowotne.

Afty dzielą się na kilka rodzajów, w zależności od wielkości, przyczyny powstawania, czy czasu gojenia. Najczęstsze postaci aft to:

• małe afty – inaczej afty Mikulicza, to zmiany, które występują najczęściej. Mają niewielką średnicę, są pojedyncze lub w niedużych grupach, a ich gojenie nie pozostawia blizn,
• duże afty – tak zwane afty Suttona, rzadziej występujące i bardziej dokuczliwe. Mogą osiągać nawet 3 cm średnicy, są głębsze i bolesne. Gojenie trwa nawet do kilku tygodni, pozostawiając blizny,
• afty opryszczkopodobne – drobne, liczne owrzodzenia, które przypominają pęcherzyki opryszczki. Występują głównie na języku i dnie jamy ustnej,
• afty bednara – to specyficzny rodzaj nadżerek występujący głównie u niemowląt i małych dzieci na podniebieniu miękkim. Powstają w wyniku przewlekłego podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej, najczęściej na podniebieniu twardym.

Rodzaje pojawiających się aft na języku jest wiele, jednak każdy może nawracać, zwłaszcza u osób z osłabioną odpornością, niedoborami witamin czy chorobami autoimmunologicznymi.

Aftowe zapalenie jamy ustnej – przyczyny występowania aft

Przyczyny powstawania aft są złożone i wciąż nie do końca poznane. Choć niewielkie nadżerki w jamie ustnej mogą pojawiać się sporadycznie w odpowiedzi na drobne urazy mechaniczne, takich jak podrażnienie od aparatu ortodontycznego czy zbyt mocne szczotkowanie zębów, problem staje się poważniejszy, gdy afty zaczynają nawracać. Wówczas przyczyną może być:

• układ odpornościowy – przewlekłe infekcje wirusowe np. wirus opryszczki lub zakażenia grzybicze, zakażenie wirusem hiv, niewystarczająca produkcja limfocytów, która osłabia barierę ochronną organizmu,
• choroby układu pokarmowego – występowanie chorób ogólnoustrojowych takich jak celiakia, wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniewskiego-Crohna, powoduje przewlekły stan zapalny w organizmie, prowadząc do aft,
• niedobory witamin i składników mineralnych – brak wystarczającej ilości witamin z grupy B, zwłaszcza B12 i kwasu foliowego oraz niedobory żelaza i witaminy D, mogą wpływać na regenerację błony śluzowej,
• stres i zaburzenia hormonalne – silny stres i napięcie nerwowe prowadzą do obniżenia odporności, zmiany hormonalne, zwłaszcza u kobiet, np. w trakcie cyklu miesiączkowego czy ciąży, zwiększają ryzyko na afty nawracające,
• nieodpowiednia higiena i infekcje – brak higieny jamy ustnej, obgryzanie paznokci, brak mycia rąk lub spożywanie nieumytej żywności, zwiększa ryzyko dolegliwości w jamie ustnej,
• predyspozycje genetyczne – jeśli w rodzinie są przypadki nawracających aft, istnieje większe ryzyko problemu w następnych pokoleniach.

Pojawienie się aft może być wynikiem wielu różnych czynników, od drobnych urazów mechanicznych po poważniejsze problemy zdrowotne. Choć pojedyncze zmiany zwykle goją się samoistnie, ich częste nawroty mogą wskazywać na zaburzenia odporności, niedobory witamin lub choroby przewlekłe.

Ważny temat aft – czy są zaraźliwe?

W przeciwieństwie do opryszczki, która jest wywoływana przez wirusa HSV-1 i może przenosić się na inne osoby, afty powstają na skutek różnych czynników, takich jak urazy mechaniczne, osłabienie odporności, niedobory witamin czy choroby autoimmunologiczne. Nie można zarazić się nimi przez kontakt bezpośredni, np. przez pocałunki, używanie tych samych sztućców czy picie z jednej szklanki. Jednak jeśli w jamie ustnej często pojawiają się bolesne owrzodzenia, warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia ich przyczyny i wdrożenia leczenia.

Jak przebiega leczenie afty? Domowe sposoby na afty

Jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia aft jest połączenie preparatów aptecznych z domowymi metodami wspomagającymi regenerację błony śluzowej jamy ustnej. W aptekach dostępne są żele i spraye zawierające składniki przeciwzapalne, jak chlorheksydyna czy kwas hialuronowy, które przyspieszają gojenie oraz tworzą ochronną barierę na powierzchni afty, redukując ból i podrażnienia. Warto także zwrócić uwagę na mycie zębów pastą bez SLS, która nie wysusza śluzówki i może zmniejszyć ryzyko nawrotów.

Oprócz gotowych preparatów, ulgę mogą przynieść naturalne płukanki z naparów ziołowych, np. z szałwii, rumianku, które działają antyseptycznie i łagodząco. Pomocne może okazać się również płukanie jamy ustnej specjalnymi płukankami z solą morską lub domowe mieszanki, np. pasta z miodu i kurkumy czy sody oczyszczonej, znana ze swoich właściwości przeciwbakteryjnych i regenerujących.

Warto także zadbać o dietę bogatą w witaminy z grupy B, żelazo i witaminę D, ponieważ ich niedobory mogą sprzyjać nawrotom aft. Domowe sposoby obejmują również codzienną suplementację składników poprawiających odporność – nasion ogórecznika lub oleju z wątroby rekina.

Jeśli afty pojawiają się w obrębie śluzówki regularnie lub utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, konieczna jest konsultacja ze specjalistą, który może zalecić dodatkowe leczenie lub zidentyfikować ewentualne choroby współistniejące wpływające na rozwój afty w jamie ustnej.