Wady zgryzu u dzieci

Wady zgryzu są często spotykanym zjawiskiem, zarówno u osób dorosłych, jak i dzieci. Badania pokazują, że może je mieć zdecydowana większość osób pomiędzy 7 a 18 rokiem życia. Aby nie doszło do poważnych konsekwencji zdrowotnych ani natury estetycznej, konieczna jest szybka reakcja i wizyta u ortodonty. Badania zgryzu warto wykonywać, kiedy zauważy się u dziecka niepokojące objawy, a także profilaktycznie w momencie, gdy ma już wszystkie zęby mleczne, gdy następuje ich wymiana na stałe oraz gdy pojawi się komplet zębów stałych. Prawidłowy zgryz jest bardzo istotny.

Co to jest wada zgryzu?

Wady zgryzu są nieprawidłowościami w budowie i czynnościach narządów jamy ustnej. Mogą sprowadzać się do niewłaściwego układu zębów lub łuków zębowych albo do zmienionej pozycji żuchwy. Zdarza się, że wada zgryzu występuje nawet wówczas, gdy zęby wydają się równe i może pozostawać niezauważona długi czas. Częściej jednak uwidacznia się w postaci asymetrii, wysunięcia lub cofnięcia brody czy nietypowego ułożenia zębów.

Tzw. krzywy zgryz bardzo często jest problemem estetycznym i źródłem kompleksów oraz braku pewności siebie. Wpływa jednak nie tylko na względy wizualne – negatywnie wpływa na otaczające struktury anatomiczne i może utrudniać codzienne funkcjonowanie. U dorosłych, a także u dzieci, wady zgryzu mogą oddziaływać pejoratywnie na oddychanie, gryzienie i połykanie, a także mówienie. Konsekwencjami mogą być nieprawidłowości w rozwoju szczęki, bóle głowy, uszkodzenia stawów skroniowo-żuchwowych czy zaburzenia psychiczne, wynikające z nietypowego wyglądu.

Jak się objawia wada zgryzu?

Oznak zaburzeń zgryzu w jamie ustnej może być wiele – od opóźnienia wyrzynania się zębów, przez ich nadmierną liczbę lub braki w uzębieniu, po nieprawidłowy sposób zwierania się łuków zębowych. W przypadku wad zgryzu zęby mogą również mieć nietypowy kształt lub wielkość, a także nie układać się w naturalne łuki.

Wada zgryzu u dzieci może objawiać się nadmiernym napinaniem mięśni twarzy, nawracającymi ranami na błonach śluzowych dziąseł i policzków czy też częstymi zmianami próchnicowymi. Sygnałem, że dzieje się coś niepokojącego, jest również zły ogólny stan zdrowia zębów.

Wady zgryzu u dzieci – przyczyny

Głównym czynnikiem, który wpływa na pojawienie się wady zgryzu u dzieci, jest niewłaściwa budowa kości szczęki oraz żuchwy, a także ich nieprawidłowe położenie względem siebie, skutkujące nietypowym układem łuków zębowych. Na rodzaj wady zgryzu i stopień jej zaawansowania mają wpływ czynniki genetyczne oraz zewnętrzne oddziałujące na dziecko na etapie życia płodowego, a także środowiskowe i nawykowe, pojawiające się po urodzeniu.

Warto pamiętać, że wady zgryzu u dzieci mogą pojawić się w każdym wieku. Trudno wyszczególnić pojedyncze przyczyny, które doprowadziły do ich powstania w indywidualnych przypadkach, ponieważ najczęściej wady wynikają ze współistnienia kilku czynników i kształtowania się kolejnych szkodliwych nawyków.

Jakie mogą być wady zgryzu?

Podstawowy podział wad zgryzu obejmuje wady wrodzone, inaczej nazywane rozwojowymi, oraz nabyte, związane z czynnikami środowiskowymi oraz nieprawidłowymi nawykami. Wady wrodzone kształtują się na etapie życia płodowego, mogą być dziedziczne lub wywołane przez mutacje genetyczne. Mogą do nich doprowadzić również czynniki zewnętrzne, jak leki czy suplementy stosowane przez osobę w ciąży.

Natomiast wady nabyte związane są z czynnikami środowiskowymi występującymi po urodzeniu. Najczęściej powodują je nieprawidłowo dobrane smoczki, oddychanie przez usta, ssanie kciuka, nawykowe gryzienie przedmiotów, np. długopisów czy ołówków, czy obgryzanie paznokci. Częstą przyczyną nabytych wad są również wypadki i urazy w obrębie twarzy oraz szczęki.

Jakie są rodzaje wad zgryzu?

Form i charakterów zaburzeń jest wiele, podobnie jak wiele może być ich przyczyn. Odnosząc się do ułożenia poszczególnych zębów, a także łuków zębowych w całości, można wyróżnić kilkanaście rodzajów wad zgryzu. Najczęściej występującą wadą zgryzu jest nieprawidłowe położenie dolnego łuku względem górnego. Do często diagnozowanych wad należą:

tyłozgryz – przednie zęby nie stykają się, dolny łuk zębowy jest cofnięty względem górnego, cofnięta jest także dolna warga, a bruzda wargowo-podbródkowa pogłębiona,
przodozgryz – zęby dolne są wysunięte względem górnych i na nie nachodzą, dolna warga jest również wysunięta, a bruzda wargowo-podbródkowa spłycona,
zgryz przewieszony – przyczyną jest zbyt wąska żuchwa lub zbyt szeroka szczęka, wada utrudnia żucie jedzenia, ponieważ znacznie ogranicza ruchy boczne,
zgryz krzyżowy – dolny łuk zębowy zachodzi na górny częściowo lub całościowo,
zgryz głęboki – górne siekacze nachodzą na dolne w dużym stopniu, skutkiem tego jest zaburzenie proporcji dolnej części twarzy,
zgryz otwarty – dolne i górne zęby nie stykają się w żadnym momencie, następuje nieproporcjonalne wydłużenie dołu twarzy,
diastemy – widoczne znaczne przerwy, zęby odseparowane,
stłoczenie – zęby nie mają wystarczającej ilości miejsca do prawidłowego ułożenia się,
brak zawiązków zębowych – zęby stałe nie pojawiają się po wypadnięciu mlecznych.

Leczenie wad zgryzu u dzieci

Korekcja i leczenie wad zgryzu może mieć miejsce w każdym wieku – zarówno u małych dzieci, jak i tych niemal pełnoletnich. Często pociechy są kierowane do ortodonty przez pediatrów, którzy podczas bilansów szkolnych zauważyli nieprawidłowości lub odnotowali je w czasie wstępnej oceny zgryzu u maluchów. Do ortodonty najczęściej trafiają dzieci, które posiadają widocznie krzywe zęby lub mają problemy funkcjonowaniem jamy ustnej.

Poszczególne wady zgryzu u dzieci rzadko występują pojedynczo – najczęściej współistnieją jako wady złożone. Leczenie wady zgryzu obejmuje odpowiednio dobrane ćwiczenia mięśni szczęki i twarzy, aparat ortodontyczny, bądź narzędzia takie jak szpatułki, płytki przedsionkowe czy proce bródkowe. Metoda jest dobierana do wady wiodącej.

Warto pamiętać, że różne rodzaje wad zgryzu u dzieci nieleczone aparatem ortodontycznym czy też innymi środkami, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji i zaburzeń funkcjonowania szczęki oraz żuchwy.